- Życie jest zbyt krótkie, aby było małe - mówi Paula Błażejczyk, uczennica oławskiego “ogólniaka”. - Dlatego nie marnujmy czasu i zamiast nieciekawych przerywników, jakimi są przekleństwa, korzystajmy z innych słów, gdyż język polski jest naprawdę piękny i bogaty. O wulgaryzmach w mowie potocznej i nie tylko, rozmawiali podczas otwartej lekcji wychowawczej drugoklasiści z Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Oławie

Szkolne godziny wychowawcze nie muszą być sztampowe, a przez to nudne. Dowodzą tego zajęcia, organizowane przez polonistę i doradcę metodycznego Blandynę Rosół-Niemirowską, wychowawcę kl. II e w oławskim “ogólniaku”. 11 grudnia odbyła się jedna z takich lekcji, tym razem poświęcona wulgaryzmom. W ten sposób jest realizowana filozoficzna ścieżka edukacyjna, która zakłada mobilizowanie uczniów do zastanowienia się nad własną egzystencją, wnętrzem oraz bytem wśród ludzi.

- Na podstawie słowa-klucza uczniowie coś kojarzą i odnoszą się do współczesnej rzeczywistości - mówi Niemirowska. - Przy okazji wykorzystują literaturę, historię, sztukę. Pomysł lekcji wyniknął z moich zainteresowań problematyką filozoficzną i egzystencjonalną człowieka.

Dorośli - wstyd!

Interesująca była sonda uliczna pt. “Czy i dlaczego młodzież używa wulgaryzmów, i czy tylko młodzież?”, przygotowana przez Martę Czajkowską, Kornelię Piasek i Paulę Błażejczyk. Wypowiedzieli się oławianie w różnym wieku. Choć opinie były różne, płynęły z nich wspólne wnioski: nie tylko młodzież używa “brzydkich wyrazów”. Równie często wulgarne słowa i wulgarne zachowania prezentują dorośli. Zdaniem młodzieży - dają zły przykład, wskazując młodym ludziom, że głównie wulgaryzmem można rozładować napięcia i emocje, albo wzbogacić i urozmaicić własne ubóstwo językowe. Dorośli powinni się tego wstydzić. Młodzież bowiem, obok szpanu i mody, wskazuje dorosłych jako główne źródło tej haniebnej nauki.

Interesująca debata rozgorzała po obejrzeniu sondy. Młodzież podzieliła się na dwie grupy. Po jednej stronie zasiedli ci, którym zdarza się używać „wyrazów” - tych była większość. Tylko cztery uczennice były na nie: - Gdyby dorośli nie używali wulgaryzmów na bieżąco, zwracali przy tym uwagę na ich stosowanie w miejscach publicznych, mediach, to używanie przekleństw byłoby wstydliwe - powiedziała jedna z uczennic. - Młodzi ludzie popisują się tymi umiejętnościami przy innych, pokazując w ten sposób: popatrz, potrafię i nie boję się.

„r” na napięcie

Uczniowie wskazywali również, że używamy wulgaryzmów wówczas, kiedy nie radzimy sobie z emocjami. - Podobno głoska “r” rozładowuje napięcia - mówi jedna z licealistek. - A właśnie przekleństwa mają ją najczęściej. Poza tym, wulgaryzmy nadają ekspresji wypowiedziom, więc chyba dlatego są chętnie i często używane. Bywa, że używam wulgarnych słów. Kiedy emocje biorą górę i nie panuję nad nimi, wówczas rzucę kilka przekleństw i jest mi lepiej.

Marta, Kornelia i Paula trafiły też do komisarza Edmunda Koziarskiego. Chciały wiedzieć, czy wulgaryzmy są przestępstwem. Okazuje się, że tak. Jest to czyn karalny z art. 216 paragraf 1 Kodeksu karnego. Wulgaryzmy są często powiązane z groźbami karalnymi. W tym roku oławska policja prowadziła kilka takich spraw.

Bezstresowe wychowanie, zły przykład dorosłych, błędy wychowawcze, wpływ mediów, nasiąknięte przekleństwami teksty piosenek, wulgarne filmy, moda - to główne przyczyny stosowania wulgaryzmów, podawane nie tylko przez młodzież.

Zaje... kur...ki

Dawid Janiuś stanął w obronie wulgaryzmów: - Nie bronię dlatego, że popieram je w codziennym języku, ale ze względu na ich swoiste walory artystyczne. W głębi Blandyna Rosół-Niemirowska
Zdaniem profesora Jana Miodka, modę na popularne ostatnio słowo “zaje...” skutecznie wprowadził zespół Ich Troje, choć to nie jego autor. To słowo znane jest od około dziesięciu lat. - Jednak dotychczas nikt nie pozwalał sobie na jego publiczne używanie - powiedział Miodek w wywiadzie dla “Gazety Wyborczej”. - Dopiero pan Wiśniewski, siłą piosenkarskiego autorytetu, przekonał ludzi, że to atrakcyjny wyraz. Mówiąc o wulgaryzmach, profesor podkreśla ogromną rolę mediów, które popularyzują modę na “brzydkie wyrazy”, a wśród nich “kur...ki” w oczach posłanki Beger: - Dla mnie “kur...ki” zawsze będą wulgarne - twierdzi Miodek, dodając, że gdyby tego typu słów nie używali ludzie, na których są skierowane kamery, to o “zaje... kur...kach” mówiliby między sobą wyłącznie językowcy: - Siła mediów jest jednak wielka...

Wypowiedzi reasumuje Agata: - Dorośli najeżdżają na nas, że przeklinamy, a tymczasem najpierw sami muszą przestać przeklinać.

Dla Łukasza istotne jest, czy przeklina kobieta, czy mężczyzna. Krytycznie bowiem postrzega takie słowa w ustach dziewczyny. Niespodziewanie popiera go koleżanka: - Dziewczyny są teraz gorsze od chłopaków, zwłaszcza w gimnazjach - mówi. - Wielu dziewczynom wręcz imponuje wulgaryzm chłopców. Jeszcze kilka lat wstecz, gdyby chłopak “wyrażał” się przy dziewczynie, ta czując się obrażona i zlekceważona - więcej by na niego nie spojrzała.

Według młodzieży, za wulgaryzmy nie są odpowiedzialni tylko rodzice i dom. Bardzo często bowiem zachowanie kształtują przypadkowe spotkania oraz środowisko i otoczenie.

Wulgaryzmy aforyzmy

Dawid Janiuś stanął w obronie wulgaryzmów ze względu na ich swoiste walory artystyczne: - Każdy słyszał zapewne o książce Doroty Masłowskiej pt. “Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną”, która o mały włos nie zdobyła tegorocznej nagrody NIKE. W książce spotykamy wulgaryzmy na każdym kroku, jednak nie świadczą one wcale o prostactwie lub złym smaku autorki, ale o tym, że jest ona celną obserwatorką naszej polskiej rzeczywistości.

Licealista jest przekonany, że podobnie ma się twórczość najbardziej znanych polskich poetów, np. Juliana Tuwima, czy choćby Rafała Wojaczka. Zdaniem Dawida, wulgaryzmy w kulturze, to nie tylko słowa. Artystą rażącym licznymi kontrowersjami, jest Marilyn Manson. W książce pt. “Trudna droga z piekła” w dość naturalistyczny sposób opisuje swe rockowe ekscesy, m.in. występ, podczas którego wyrywał kartki z biblii masońskiej, wyliczając przy tym “kocha, nie kocha”. - Balansuje on tu na granicy dobrego smaku i raczej trudno nam zaakceptować takowe zachowanie - mówi Dawid. - Wulgaryzmy w kulturze, to także filmy ogólnie określone jako “niemoralne”, które mimo wszystko są darzone ogromną estymą przez krytykę: “Urodzeni mordercy”, “Pulp fiction”, “Trainspotting” i “Kill Bill”.

Walcz o efekty
 
Lekcja zakończyła się pytaniem wychowawcy: czy można walczyć z wulgaryzmami?

Wśród różnych wypowiedzi zastanawia jedna: można i trzeba, ale to nie oznacza, że można z nimi wygrać. Najpierw należałoby zmienić mentalność naszego społeczeństwa, a to wymaga wielu lat wysiłku wszystkich Polaków, bo działania jednostek zginą w tłumie.

Obecna na lekcji dyrektor Małgorzata Peremicka z trudem wytrzymała w roli obserwatora, a na zakończenie wyraziła swoją pozytywną opinię, gratulując wychowawcy i młodzieży ciekawych pomysłów i przemyśleń: - Nie powinniście aprobować wulgaryzmów. Możecie zaprotestować np. nie kupując płyt i kaset z wulgarnymi tekstami.

Być może, nadchodzące święta Bożego Narodzenia oraz Nowy Rok, które przynoszą wiele postanowień i przyrzeczeń, będą dobrą okazją do deklaracji: walczę z wulgaryzmami, więc zacznę od siebie.

Opinie uczniów

Marta Czajkowska
Wulgaryzmy były używane od zawsze. Są wyrazy, które wcześniej nie miały ekspresyjno-negatywnego znaczenia jak dziś, np. k...s to pompon, ruchać - ruszać, jajca - jajka. Oławski kronikarz podał mi przykład słowa ch...awica, czyli straszna wichura. Są też inne wyrazy, dawniej wulgarne, dziś dla nas niezrozumiałe, np. kut, kiep, pyje. Wulgaryzmy są używane nie tylko przez tzw. margines społeczny. Spotykamy się z nimi na każdym kroku: na ulicy, w prasie, mediach.

Paula Błażejczyk
Wulgaryzmy otaczają nas dookoła. Nie używa ich wiele osób. Jednak przekleństwa są niebezpieczne. Młodzi ludzie, którzy ich używają, nie wiedzą często co one znaczą. Przerażające jest, że dzieci naśladują nieodpowiedzialnych dorosłych, myśląc - robię dobrze. Młodzi ludzie często ulegają wpływom, które niekoniecznie są korzystne dla kształtowania osobowości. Jeżeli ludzie nie zaczną myśleć przyszłościowo, a nie tylko o pieniądzach czy “wyścigu szczurów”, w którym biorą udział, to świat przestanie ewoluować w pozytywną i korzystną dla wszystkich stronę.

Michał Niebylski
Wulgaryzmy nie są przypisane ludziom prymitywnym, jak podaje definicja słownikowa. Poddają się nim ludzie z różnych sfer, często autorytety. Uważam przekleństwa za objaw głupoty. A skoro tak, to przyznaję, że należę do ludzi, których cechuje ta głupota. Choć staram się ograniczać, czasem nie mam na to wpływu i używam wulgarnych słów. Aby oczyścić naszą mowę, społeczeństwo musi przejść ewolucję. A to wymaga czasu i chyba jest możliwe.